Why is the Vietnamese translation of The Communist Manifesto so boring?

Last semester, a friend of mine invited me to give a lecture on the Industrial Revolution in her class on “World Civilizations,” at Hanoi University’s Faculty of International Studies. I’m not sure if she knew what she or her students were in for. In addition to questioning how she was teaching “World Civilizations” as a story of the ineluctable and natural rise of the “West,” and deconstructing the conventional depiction of the Industrial Revolution as flowing from the combination of technology and free markets (i.e. why the “West” is so great and everyone else sucks), I also had her students read that great theorist of the Industrial Revolution, Karl Marx. Blame my twisted sense of humor, but I do find it curious that Vietnamese university students, who’ve spent hundreds of hours learning about Marxism and Scientific Socialism, have almost never read anything written by Marx himself. So I chose some excerpts from the Communist Manifesto, printed them in both English and Vietnamese, and gave them to the students (both versions available from www.marxists.org).

This was the first time I’d read a translation of Marx in Vietnamese, and I was struck by how bland it was. Granted, the English version wasn’t written by Marx himself, but it was translated with the help of Engels, so I have to assume it captures the flavor of Marx’s original German. And for me, at least, that flavor is pretty damn good, combining powerful images with incisive critique in prose that verges on poetry. I mean, how can you not be struck by something like “All fixed, fast-frozen relations, with their train of ancient and venerable prejudices and opinions, are swept away, all new-formed ones become antiquated before they can ossify. All that is solid melts into air, all that is holy is profaned, and man is at last compelled to face with sober senses his real conditions of life, and his relations with his kind.” But compare it with the Vietnamese. “Tất cả những quan hệ xã hội cứng đờ và hoen rỉ, với cả tràng những quan niệm và tư tưởng vốn được tôn sùng từ nghìn năm đi kèm những quan hệ ấy, đều đang tiêu tan; những quan hệ xã hội thay thế những quan hệ đó chưa kịp cứng lại thì đã già cỗi ngay. Tất cả những gì mang tính đẳng cấp và trí tuệ đều tiêu tan như mây khói; tất cả những gì là thiêng liêng đều bị ô uế, và rốt cuộc, mỗi người đều buộc phải nhìn những điều kiện sinh hoạt của họ và những quan hệ giữa họ với nhau bằng con mắt tỉnh táo.” Call me crazy, but I don’t hear the music anymore.

It’s not just me: the students agreed that while the Vietnamese version was ho-hum, the English version was, well, surprisingly cool, and surprisingly relevant to their own experience of “Development.” Why is this? Is it really impossible to translate the meaning and the poetry at the same time? Or does somebody out there want to put Vietnamese to sleep before they can begin to understand the power of Marx’s ideas? I don’t know, but I can only conclude that the first generation of Vietnamese Communists was reading their Marx in French, German, or Russian. Because if they were reading it in Vietnamese, they would have dozed right through the Revolution.

I heart Bangkok’s metro system!

Okay, so maybe it only covers a small part of the sprawling city, and maybe it does little to alleviate the notorious traffic jams, but I heart Bangkok’s metro system. Where else can you get such a seamless advertising experience? It’s not the fact that virtually all the vertical space in the stations and cars is covered with billboards. No, that’s become such a part of life that only a Martian would think it even the slightest bit remarkable. Nor is it the flatscreen TVs sprinkled throughout the platforms playing an endlessly looped series of advertisements. Or the fact that the same advertising program is playing on giant screen TVs that are actually outside the platform, directly opposite the space where waiting commuters are required to queue. It’s not even that once you finally get in the car, six more flatscreen TVs are playing the same program. No, what distinguishes Bangkok from sadly amateurish efforts in places like Tokyo or Seoul, is the way all of the spaces of Bangkok’s metro system, from the platform to the car, are equipped with Bose speaker systems so that the advertisements are not just visual, but also aural. Perhaps it’s just a generous effort to make sure even Bangkok’s sight-challenged commuters can participate equally in our consumer lifestyle, but the result is that there’s really no way to take the metro in Bangkok without being subjected to a continuous stream of advertising. Nothing, that is, short of closing your eyes, putting your fingers in your ears, and screaming over and over again “It’s NOT 1984, it’s NOT 1984.” But that would be silly. On several levels.

McAsian cuisine

I hereby give the world notice that I am trademarking the terms “McAsian cuisine” and “McAsian food.” Hell, I'll just take all of "McAsia" and "McAsian" for good measure. Anyone, anywhere who uses that term from now on has to pay me a glass of bia hơi each time they use it. Except if you’re in Somalia. I suspect not even Walt Disney's trademark department could enforce this in Somalia.

Seriously, I know that the second you read the header, you went “SNAP!” You knew exactly what I meant, even though you’d never thought about it that way. It’s that strangely generic “Asian” food that has populated food courts and airport waiting areas from Singapore to Seattle and is now even making its way into places like – the horror, the horror – the American Midwest. It’s a cuisine that takes a couple typical dishes from every country in Asia, dumbs them down and sweetens them up, and if at all possible, deep fries them for good measure. You’ve got your “Cantonese” fried rice, your “Singapore” fried noodles, some “Vietnamese” spring rolls, a Pad “Thai”… Just top it off with some shockingly bad sushi, and your McAsian menu is complete.

Now that the term is out there, it’s going to be pretty much impossible not to use it. “Hey, wanna go grab some McAsian food?” “What do you feel like tonight? – How about McAsian?” “I know this great little place that serves the best McAsian in the whole Tristate area.” Just remember, each time, that’s one more glass of bia hơi for me. And who knows, I just might have to order some real Vietnamese food to go along with all that bia hơi.

Have we killed the áo dài?

I should start this by pointing out that I’m as aware as the next human about the invented nature of “tradition” in general and “traditional dress” in particular. I know of the áo dài’s questionably “Vietnamese” roots (looks kinda Khmer now that you mention it), its recent invention (at best a bare 200 years, but really only since the 1920s), and above all how national costumes of any sort tend to promote the objectification if not commodification of women. But all that aside, the áo dài has undeniably become a symbol of Vietnam, ranking up in the top three along with the nón lá and phở. I mean, what else do we have? Honking horns?

Truth be told, there are a lot worse national symbols. If we allow ourselves to put political correctness to one side for just a moment, I think we all can admit that a woman wearing a well-tailored áo dài can be strikingly beautiful. To compare, a young woman in Korea’s national costume, the hanbok, to my mind at least, looks vaguely comical and more than a little uncomfortable. A young woman in an áo dài, on the other hand, looks graceful, demure, and sexy all at the same time. Throw in a Huế accent and she’s pretty much irresistible.

Which is why it saddened me to hear that one of my Vietnamese students had advised her American classmates not to have áo dài made before returning home. As the student explained it, in Vietnam today, áo dài are worn almost exclusively by woman in the service industry, Vietnam Airlines flight attendants, wait staff in certain “traditional” restaurants, and hotel receptionists being prime examples. As a result, the áo dài had taken on certain negative class connotations: essentially it was the uniform of working women. Not quite factory overalls, but close.

While for foreigners and overseas Vietnamese the áo dài remains a beautiful, fashionable, and uniquely Vietnamese style of dress, for at least one young Vietnamese woman, it has taken on a very different set of meanings. In our haste to create a “brand identity” – for Vietnam as much as for Vietnam airlines – have we killed the áo dài?

why is there so much meat in my phở?

Before I go any further, I should point out that the comments that follow apply only to real Hà Nội phở, not Sài Gòn phở, and especially not that strange hybrid stuff they sell at Phở 24. Anyway, given that I've been eating phở in Hà Nội now for almost ten years now, I think we can assume I know what I'm doing. I know where to get good phở bò, phở gà, the gristliest sốt vang, the softest quẩy (and we all know that's not easy in Hà Nội).

One of the things I learned early on was the precise ratio of meat to noodle necessary so that there was enough meat for each mouthful, but never too much left over at the end. But for the last few months, no matter which of my favorite local shops I go to, there's always meat left in the bottom of the bowl. There it sits, bereft of noodles, only a few slivers of spring onion to keep it company.

This intrigues me. We all know that inflation has been hitting Vietnam hard over the last two years, and the rising price of phở has been one of the clearest indicators. But at the same time, it would seem that consumer expectations are rising too, and that phở shops are competing on perceived value. Particularly given that I've been noticing increased amounts of meat in my phở over the last six months while the price has remained constant, I'm wondering if this isn't in some sense the local equivalent of the McDonald's Super Value Menu: increased "value" to keep customers coming back despite the economic downturn. If I were an economist, I'm guessing I could find something extremely profound in all of this. But as it is, I guess I'll just keep ending up with leftover meat in the bottom of my bowl of phở every morning.

encapsulation

For me one of the most insidious aspects of "Development" is what I'll call encapsulation, or the creation of barriers to human contact. Of course, this process is most advanced in that most advanced of all nations, the US. Gated "communities" of people who spend their days "telecommuting" to work, leaving their home briefly to drive their SUV to get money at a drive-through bank, then food at a drive-through restaurant, before finally returning to their cosy cocoon to watch the latest film to arrive from Netflix. I exaggerate, of course, but not by much.

One of the things I've always loved about Vietnam is the way my day is filled with human contact. Granted, it's not always a positive experience, but it is real and it is human, and that for me far outweighs the occasional frustration at the market or an overpriced xe ôm ride. But I can feel it changing. And perhaps one of the reasons I dislike cars so much is the way they promote this process of encapsulation. Motorbikes (and even more, cycling or walking) have always struck me as a particularly human form of transportation. You make eye contact with the people around you, and a left turn involves a complex but almost instantaneous process of negotiation with the oncoming riders. Above all, though, you're a part of your environment, open to the possibilities inherent in the crowd of people eating tiết canh on Hai Bà Trưng street, the smell of nước phở simmering on Lò Đúc, or of the hoa sữa trees on Nguyễn Du.

A car is different. It is a capsule, inhabited by isolated individuals with no connection to the world around them and even less responsibility. You see this very clearly in the love of blacked-out windows, or conversely in the sense of shock we experience when we encounter a convertible sports car with the top down, and realize that cars in fact contain real humans who occasionally make eye contact or even smile at the people around them.

But convertibles are the exception that proves the blacked-out rule. The other evening as I walked out for a plate of cơm rang, I watched a new BMW 5-series creep along Nguyễn Bình Khiêm street, both driver and passenger (presumably husband and wife) engrossed in separate conversations on their iPhones, oblivious not just to the minor traffic jam they were creating, but also to each other. Call me lạc hậu (it's okay, everyone does), but I still prefer the motorbike to the car, the real to the virtual, talking to the person next to me rather than someone on the other side of town. But then again, maybe it's just that BMW 5-series owners are particularly boring. Here's to enjoying real life and real people wherever and whenever we can.

Quan điểm thứ ba của một người Canada về cải cách giáo dục ở bậc đại học tại Việt Nam

Vấn đề giáo dục ở bậc đại học là một vấn đề đang rất bức xúc ở Việt Nam. Ai cũng cho rằng hệ thống giáo dục đại học ở VN đang có những khủng hoảng rất trầm trọng. Tháng 9 vừa rồi có một báo cáo của một nhóm liên kết các học giả VN và Hoa Kỳ (trên trang web: http://vietnam.usembassy.gov/uploads/images/COz3gq9l6NejWPOswskCFg/EduTaskForceReport-Sep09.pdf), và một giảng viên người Mỹ đã có một bài phản hổi rất hay (trên trang web: http://www.math.washington.edu/~koblitz/vnhigheredE.pdf). Rất có thể các bạn đọc đã cảm thấy nhàm chán về vấn đề này. Nhưng nếu các bạn vẫn còn một chút quan tâm và nhiệt huyết về vấn đề này thì xin hãy đọc tiếp bài viết này của tôi.

Trước hết tôi xin tự giới thiệu với các bạn, tôi là một học giả sử học người Canada, đã có bằng cử nhân của ĐH Victoria tại Canada, bằng thạc sĩ của ĐH Cambridge tại Vương Quốc Anh, và bằng tiến sĩ của ĐH California, Berkeley, tại Hoa Kỳ. Tôi đã là giảng viên tại ĐH Ohio (Mỹ), và đã và đang phụ trách một chương trình của ĐH California tại VN được bảy năm.

Trong công việc của mình, tôi đã có cơ hội hợp tác và làm việc với nhiều trường ĐH, học viện, và giảng viên tại VN. Và đặc biệt hơn, tôi đã giảng dạy nhiều SV người Việt trong một lớp học đặc biệt cho SV VN và SV Mỹ. Qua đó, tôi nhận thấy rằng các SV VN không hề thua kém các SV quốc tế. Hàng năm, trong lớp học của tôi, các SV VN hoàn toàn có thể cạnh tranh được với những SV Mỹ đến từ các trường ĐH nổi tiếng như ĐH California tại Berkeley, tại Los Angeles, v.v. Vậy nếu hệ thống giáo dục ĐH ở VN có thể đào tạo ra những SV thông minh, năng động, và có khả năng tư duy phản biện(critical thinking) như vậy, thì khủng hoảng ở đây thực sự là gì, và giải pháp cho nó có thể là gì?

Theo quan điểm của Đại sứ quán Hoa Kỳ, toàn bộ hệ thống giáo dục VN tại tất cả các bậc học đều rất kém, không có cách nào để cải thiện được từ bên trong. Chỉ có một cách duy nhất để giải quyết vấn đề này là thành lập một “American-Style University” (trường ĐH theo chuẩn Hoa Kỳ). Cái được gọi là “American-Style University” sẽ là “một kim chỉ nam cho những thay đổi tốt đẹp hơn, và là một hình mẫu để các trường ĐH VN học tập và noi theo.” (trang 13 của báo cáo của nhóm liên kết).

Nhưng liệu có phải như vậy không? Và những người viết nên báo cáo đó có dẫn chứng nào cho thấy rằng một “American-Style University” sẽ là một hình mẫu để cải cách hệ thống giáo dục ĐH tại VN hay không? Để chứng minh cho quan điểm của mình, họ đã dùng những trường ĐH: Middle East Technology Institute (Thổ Nhĩ Kỳ) và Indian Institute of Technology (Ấn Độ) làm ví dụ. Bây giờ tôi mới hiểu phải chăng vì vậy mà khi nghĩ đến những nền giáo dục tiến bộ trên thế giới, người ta nghĩ ngay đến Thổ Nhĩ Kỳ và Ấn Độ? Phải nói thẳng rằng một trường ĐH cao cấp nhỏ sẽ chỉ có một ảnh hưởng rất hạn chế lên toàn bộ nền giáo dục VN.

Thứ hai, có phải đất nước ta thật sự cần một trường ĐH nghiên cứu đạt chất lượng quốc tế (“world-class research university”)? Để thành lập và duy trì một trường ĐH nghiên cứu sẽ rất tốn kém. Một bằng chứng rất thuyết phục là trường ĐH nổi tiếng Harvard. Harvard chỉ là ĐH Harvard vì nó có rất nhiều tiền, không chỉ từ nguồn học phí cao mà quan trọng hơn là có lợi nhuận từ một quỹ đầu tư lớn nhất trên thế giới mà trường đó sở hữu (xem trên trang web: http://www.thebigmoney.com/articles/diploma-mill/2009/01/27/losing-harvards-billions). Thử hỏi rằng, trường ĐH nghiên cứu này có thể có được một quỹ đầu tư có giá trị hơn 30 tỷ đôla không? Nếu không thì hàng năm chính phủ VN sẽ phải đầu tư một số lượng lớn tiền vào đó.

Thứ ba, đến khi tốt nghiệp, những nghiên cứu sinh của American-style university này sẽ làm gì và làm ở đâu? Lấy ví dụ của tập đoàn Intel (vì ai cũng lấy ví dụ này nhưng rất ít người sử dụng nó cho mục đích khách quan): tại VN, tập đoàn Intel chỉ có hai hoạt động chính là sản xuất và bán hàng, không có hoạt động nghiên cứu và phát triển. Và để làm việc tại Intel hay những tập đoàn đa quốc gia khác, trong thực tế thì bạn chỉ cần một chứng chỉ từ một trường cao đẳng hoặc một trong những cơ sở đào tạo nghề đang mọc ra như nấm. Thế thì việc thành lập một “world-class” “American-style” “research university” là một cách vô cùng tốn kém để đáp ứng một nhu cầu mà nền kinh tế VN trên thực tế không có. Và trong trường hợp nếu VN cần một số lượng nhỏ nghiên cứu sinh bậc cao thì cách đỡ tốn kém và hiệu quả hơn sẽ là cử họ đi đào tạo tại nước ngoài.

Thế phải hỏi American-style university này sẽ đáp ứng nhu cầu của những ai? Một là Mỹ. Hai “chuyên gia” Mỹ (không rõ hai ông ấy là chuyên gia về lĩnh vực gì) đã tư vấn nhóm liên kết các học giả VN và Hoa Kỳ, viết một cách rất “thẳng thắn,” “Việt Nam phải sẵn sàng trả”.” (trang 6 của báo cáo, trên trang web: http://www.hks.harvard.edu/innovations/asia/Documents/HigherEducationOverview112008.pdf ) Để thành lập ĐH này, Việt Nam phải vay tiền từ Ngân hàng thế giới (mà cũng chính là từ Mỹ) để trả lương cho các “chuyên gia” và giảng viên người Mỹ. Ý hay đấy! Và ngoài ví dụ này của “phép thuật tài chính kiểu Mỹ”, ĐH này sẽ là một cách rất hiệu quả để Mỹ có thể tăng tầm ảnh hưởng đối với giới lãnh đạo và chính trị Việt Nam. Mục đích này được biểu hiện rất rõ trong một báo cáo nội bộ của Đại sứ quán Hoa Kỳ tại Việt Nam viết năm 2008 (trên trang web: http://www.viet-studies.info/us_vn_education_memo.htm).

Nhưng một American-style university cũng đáp ứng được một phần nhu cầu chính trị của Việt Nam. Có một trường đại học đẳng cấp quốc tế sẽ là bằng chứng rất hùng hồn rằng Việt nam là một đất nước đang “phát triển.” Như vậy ngài chủ tịch nước ta sẽ không ngại gì khi ngồi ngang hàng với ngài chủ tịch quốc đảo Singapore. Nhưng theo tôi nghĩ, cách tốt nhất để phát triển một đất nước là bằng cách sử dụng các “công nghệ phù hợp” (appropriate technologies). Ví dụ, tôi có đủ điều kiện, có bằng lái xe ô tô nhưng tôi vẫn đi xe Honda Wave và cảm thấy rất thương những người đi các loại xe đắt tiền mà rất khó đỗ, rất dễ bị tắc đường và rất tốn xăng. Một chiếc xe Bentley hay 500 chiếc xe Wave? Thành lập một American-style university hay cải cách cả hệ thống đại học, cao đẳng? Đôi khi giá phải trả cho “đẳng cấp” là quá đắt, đặc biệt nếu công dân Việt Nam phải thanh toán.Và cũng có một lý do cụ thể hơn để thành lập ĐH này: VN đang bị nghiện các loại “project” (dự án). Không chỉ là người Mỹ sẽ có ích lợi từ dự án này mà cả mỗi một người Việt từ trên trở xuống, những người sẽ chịu trách nhiệm cho các mặt của dự án. Và mặt hay nhất của các “project” kiểu này là chúng sẽ không bao giờ đáp ứng mục tiêu. Chính vì vậy VN sẽ mãi có những đường cao tốc phải làm lại sau vài năm, những dự án giúp người thoát nghèo mà không cho thoát, và những dự án mới để giáo dục VN được thật sự là “world class”. Thế mà hãy cho thêm một project nữa đi!

Không. Ngoài những chuyên gia người Mỹ, không ai tin vào phép thuật cả. Ai cũng biết rằng để giải quyết các vấn đề giáo dục tại VN, phải cần nhiều thời gian và nỗ lực, và phải cần cải cách cả hệ thống giáo dục từ cấp một đến bậc ĐH. Từ ngày đầu một HS bước vào trường, HS này sẽ đối mặt với ba vấn đề rất lớn: một là vấn đề về nội dung không có tính thực tế của các môn học; hai là phương pháp dạy và học tập trung vào học gạo và mục đích chỉ là chuẩn bị cho các kỳ thi; ba là tệ tham nhũng trong giáo dục. Để giải quyết những vấn đề này, Bộ Giáo dục và Đào tạo phải cho phép các trường được tự do hơn về nội dung và phương pháp dạy và học, đồng thời phải kiểm soát chặt chẽ hơn tình trạng tham nhũng ở các trường. Và trên tất cả, để có kết quả giáo dục tốt, chúng ta cần những giáo viên giỏi và thực sự tâm huyết, đào tạo họ thực tốt, và có một chế độ đãi ngộ thích đáng. Nếu lương của giáo viên chưa đủ để đảm bảo cuộc sống của họ, thì làm sao nghề giáo có thể thu hút những người giỏi, năng động có khả năng đào tạo những tương lai của đất nước ta? Thầy nào trò đấy.

Để có một tương lai tốt đẹp hơn, Việt Nam cần có một cải cách từng bước và cẩn trọng đối với toàn bộ hệ thống giáo dục. Bộ Giáo dục và Đào tạo phải cho các trường tự do xây dựng nội dung và phương pháp, và chỉ nên tập trung vào việc đặt ra các tiêu chuẩn và kiểm soát cho các trường đạt được các tiểu chuẩn chung đó. Và thay vì đổ hàng trăm triệu đôla vào việc xây dựng một “American style university”, hãy dùng số tiền đó để phát triển một đội ngũ giáo viên VN tốt và giỏi. Đó là cách tốt nhất để mang lại một nền giáo dục chất lượng cho các thế hệ trẻ VN, và hướng tới một tương lai công bằng, phát triển, văn minh, dân chủ hơn.

Tôi xin chân thành cảm ơn bạn Phạm Thị Phương Liên vì sự giúp đỡ và những đóng góp xác đáng cho bài viết này.